بديع الزمان فروزانفر
43
زندگانى مولانا ( فارسى )
بودند او را استقبال كردند و در مدرسهء مقدسيهء فرود آوردند و خدمات عظيم كردند و او به رياضت تمام بعلوم دين مشغول شد » و مسلم است كه مولانا كتاب هدايه « 1 » فقه را در اين شهر خوانده و بصحبت محيى الدين « 2 » هم نائل آمده است . توقف مولانا در دمشق ظاهرا بيش از چهار سال كه روايت كردهاند به طول نينجاميده ، چه او در حلب چندى مقيم بوده و در موقع وفات برهان الدين محقق ( 638 ) حضور داشته و چون مسافرتهاى او در حدود 630 شروع شده است بنابراين آن روايت كه مدت اقامت او را در دمشق به هفت سال مىرساند از حيز صحبت بدور خواهد بود .
--> ( 1 ) - مقصود « هداية فى الفروع » مىباشد كه كتابيست در فقه به روش حنفيان تأليف شيخ الاسلام برهان الدين على بن ابى بكر مرغينانى حنفى المتوفى ( 592 ) و اين كتاب مطمح نظر بسيارى از علماء متقدمين و متأخرين قرار گرفته و شروح و تعليقات و حواشى شتى بر آن نوشتهاند . براى اطلاع بيشتر رجوع كنيد بكشف الظنون ، طبع اسلامبول ، جلد دوم ( صفحهء 648 - 654 ) و اينكه مولانا كتاب هدايه را در دمشق خوانده مستفاد است از صدر اين روايت افلاكى از قول مولانا « مرا در جوانى يارى بود در دمشق كه در درس هدايه شريك من بود » و بنا ببعضى روايات كتاب هدايه را مولانا به فرزند خود سلطان ولد درس داده بود . ( 2 ) - سند اين گفتار آنست كه كمال الدين حسين خوارزمى در شرح مثنوى موسوم بجواهر الاسرار گويد « ديگر وقتىكه حضرت خداوندگار در محروسهء دمشق بود چند مدت با ملك العارفين موحد محقق كامل الحال و القال شيخ محيى الدين العربى و سيد المشايخ و المحققين شيخ سعد الدين الحموى و زبدة السالكين و عمدة المشايخ عثمان الرومى و موحد مدقق عارف كامل فقير ربانى اوحد الدين كرمانى و ملك المشايخ و المحدثين شيخ صدر الدين القونوى صحبت فرمودهاند و حقايق و اسرارى كه شرح آن طولى دارد با همديگر بيان كرده » و اين سخن بواقع نزديك است چه از مولانا كه مردى متفحص و طالب و جوياى مردان خدا بود دور مىنمايد كه مدتى در دمشق اقامت گزيند و محيى الدين را با همه شهرت ديدار نكند و از مقالات ولد چلبى در روزنامهء حاكميت 1345 قمرى ( مجموعهء يادداشتها و مقالات آقاى كاظمزادهء ايرانشهر ) مستفاد است كه مولانا در موقعى كه با پدرش بشام وارد گرديد محيى الدين را زيارت كرد و هنگام بازگشت مولانا جلال الدين پشت سر پدر مىرفت محيى الدين گفت سبحان اللّه اقيانوسى از پى يك درياچه مىرود .